Het jaar 2021 ligt achter ons, dus tijd om eens in de waarnemingen van vorig jaar te duiken. Met de website waarnemingen.be is dat een stukje van een taart (piece off cake zeggen de echten).
Zo kon ik al snel vaststellen dat er in totaal 403 soorten werden ingegeven voor de Herkvallei op deze website door een waaier van waarnemers. Leuk, maar ik ben er zeker van dat dit nog veel beter kan. Dit jaar eens gaan voor een zogenaamde Bio-Blitz – zo veel mogelijk waarnemingen op één dag – waarom niet.
Maar laten we eens kijken wat er in 2021 in onze natuurgebieden werd gezien.

Pluimen eerst

Als fervent vogelkijker voel ik mij verplicht om met deze groep te starten. Een echte gegronde reden heb ik daar niet voor.
Twee ‘rode’ soorten – dit zijn zeldzame waarnemingen – waren kraanvogels en een zwarte wouw. Gaan we echter iets ruimer kijken dan zag ik dat die kraanvogels geen gelukstreffer waren. Op onze telpost in Oetersloven werden eind oktober en begin november meerdere groepen gezien. Daar werden ook twee keer een rode wouw geteld. Maar de knaller op de telpost was zonder twijfel een overvliegende purperreiger. Deze prachtige reigersoort werd nog nooit opgetekend op de telpost of in Wellen. Ook onze ringers deden hun job weer goed en konden meer dan 4.500 vogels ringen. Daar was de topper een vangst van een grote karekiet.

Kleiner spul

Nu we toch bij de vliegende wezens zijn, schakelen we even over naar de ongewervelden. Er waren verschillende leuke vondsten van nachtvlinders. Wel allemaal buiten onze natuurgebieden. Maar ik ben er zeker van dat ze daar ook rondfladderen.
Telkens met een mooie foto erbij die hun waarneming bevestigd. Wat dacht je van de diana-uil (Luk Vandelaer in Herten) vlak bij de Broekbeemd – jammer genoeg – dood gevonden. Of de witte hermelijnvlinder, gewoonweg een beauty. Verder koekoeksbloemspanner en als afsluiter een roomtipje (Tom Lacroix in Berlingen).

Maar bij de ongewervelden zaten voor onze natuurgebieden vorig jaar een paar toppers tussen. Het was vooral de Broekbeemd die leuke soorten opleverde.
Zo was er de vondst van een harige langsprietwapenvlieg. Meer dan een mond vol voor deze zeldzame vliegensoort.

Maar de vondst van dit jaar was er eentje van een bizar beestje: de grote lissnuitkever.. De waarneemster staat geregistreerd als Jenny, dus voor ons een nobele onbekende voorlopig. Misschien dat ze dit artikeltje leest? Dan mag ze zich altijd melden bij ons.
Deze keversoort voedt zich met zijn lange snuit door sap uit planten te zuigen. Liefst lissoorten, zoals je met zijn naam al verwacht had. Een zeer zeldzame rakker, deze prachtige kever.

Flora

Laten we dan onze neus eens steken in de waarnemingen van plantensoorten in onze natuurgebieden. Het grote voordeel van deze soortengroep is dat ze – als ze eenmaal ergens staan – ze ook op die plek blijven. Maar de juweeltjes ontdekken blijft een hel opgave. Toch zijn een aantal mensen – waaronder onze altijd attente conservator Gert – er weer in geslaagd een mooie lijst samen te stellen.
De kroontjesknotszwam, een zeldzame schimmel, was opnieuw van de partij. Maar deze keer op meerdere vindplaatsen. Kwestie van je ogen open houden denken wij.
Andere blijvers waren rode ogentroost, harige ratelaar, schubzegge, pijptorkruid, gevlekte- en bosorchis.
Het goede nieuws voor deze laatste soorten was dat ze zich stevig hebben uitgebreid, alweer. Zo hebben we voor de gevlekte orchis de kaap van de 1.000 bloeiende planten in 2021 gerond. Nieuwe soort was de vleeskleurige orchis. Met een exemplaar, hopelijk de aanzet voor meer van dat.
Heuglijk nieuws was ook dat sommige soorten, zoals paddenrus, bosorchis en kalkwalstro, ook werden ingegeven in het natuurgebied Langenakker.

Volg ons

Ons voornemen voor 2022 is om via onze blog regelmatig leuke waarnemingen te melden. Interessant voor jou? Meldt je dan aan op onze blog en ontvang bij elk bericht dat wij posten een mail om je te waarschuwen. Zo mis je geen enkel nieuwsje uit onze prachtige Wellense natuur.

Bij deze kerstdagen lijkt het misschien of wij terugkeren naar het begin van onze jaartelling. Maar dat is totaal niet de bedoeling! We gaan in 2022 een nuljaar creëren voor ons deelgebied in de Herkvallei: de Broekbeemd.

Wat is een nuljaar?

Bij elk wetenschappelijk onderzoek is het belangrijk om een punt vast te leggen dat kan dienen als vergelijkingspunt. Dit is meestal, als er grafieken getrokken worden, de onderste lijn van die tekening. Het nulpunt.
In ons geval is dit nulpunt het resultaat van een volledig jaar, 2022. De data die we i n dat jaar verzamelen zullen voor alle volgende tellingen het vergelijkingspunt zijn.
Ik geef een voorbeeld: in 2022 houden we een telling van het aantal populieren dat er in de Broekbeemd staan. We tellen er 150. We maken ook een kaart waarop je de locatie van al deze populieren kan zien. Daarbij meten we ook alle omtrekken van die populieren en ook die zetten we bij op de kaart. Deze gegevens, zowel de kaart, als de aantallen, als de omtrek van elke boom, die wij in 2022 hebben opgetekend is ons nulpunt.
Tien jaar later doen wij dezelfde metingen. In vergelijking met het nuljaar 2022 zien wij dan of er meer of minder populieren staan. Door de kaarten naast elkaar te leggen kunnen we zien of er ergens populieren zijn gekapt en of er elders zijn aangeplant. Via de omtrekken zien we of het om pas aangeplante, jonge of oudere bomen gaat.

Volhouden en steeds hetzelfde

Ook belangrijk is dat we elke manier van gegevens verzamelen per soortengroep (of aparte soort) juist hetzelfde uitvoeren als in het nuljaar. Als we terug kijken naar ons onderzoekje rond de populieren dan is het belangrijk dat we de bomen tellen, op kaart zetten en de omtrek meten. Als we nadien bijvoorbeeld de hoogte gaan meten dan is onze vergelijking al niet meer correct.
Daarom gaan we per soortengroep die we willen opvolgen vooraf goed nadenken welke methode we gaan toepassen. Daarnaast is het ook belangrijk dat we dit lang genoeg blijven doen. Dit met een vaste interval, bijvoorbeeld elke 2 jaar of elke 5 jaar.
De methode die we kiezen is belangrijk. Maar het is nog belangrijker om deze methode goed te volgen en vooral ze lang blijven toepassen. Dat laatste is meestal het moeilijkste.

Waarom de Broekbeemd?

Er staan mogelijk voor dit natuurgebied een aantal superbelangrijke jaren voor de deur. Het gebied zou de volgende 10 jaar wel eens een enorme metamorfose kunnen ondergaan. Dit heeft allemaal te maken met het natuurtype van alkalisch laagveen – wat wij noemen het kalkmoeras – dat aanwezig is in onze Wellense natuurparel.
Dit type van natuur is gewoonweg superbelangrijk en – zelfs op Europees vlak – ook nog een superzeldzaam. Momenteel zijn heel wat instanties met veel invloed binnen het natuurwereldje aan het bekijken of het zin heeft om de Broekbeemd om te toveren tot een groter kalkmoeras. Spannende tijden en hopelijk geven zij de volgende jaren groen licht.
Omdat we totaal geen zicht hebben op de planning – als die er al komt – willen wij ons voorbereiden op eventuele onderzoeken op de invloed van deze ingrepen op bepaalde soortengroepen. Dus willen we in 2022 de situatie zoals ze nu is in kaart brengen.
Als de plannen dan ooit worden uitgevoerd hebben we alvast een vergelijkingspunt.

Ook jij kan meedoen!

Voorlopig hebben we al mensen bereidt gevonden om een aantal soortengroepen te monitoren: planten, vogels, zeggekorfslak, mossen en amfibieën.
Maar er is nog een heleboel werk aan de winkel. Dus we zoeken nog natuurliefhebbers die ons met dit onderzoek willen helpen, in 2022 en liefst ook de volgende periode.
Zo zijn we op zoek naar mensen die dagvlinders, libellen, zoogdieren, nachtvlinders, insecten algemeen, waterkwaliteit, grondwaterstand of waterdiertjes willen opvolgen.
Kost dit veel tijd?
Aangezien wij de methode voor deze groepen nog moeten vastleggen (de basismethode kennen we, maar de frequentie ligt nog niet vast) kunnen we meestal op maat van de teller werken. Om een voorbeeld te geven: voor waterkwaliteit zou je twee keer per jaar een tiental meetpunten moeten opvolgen. Waterstaal nemen, paar kleine tests doen (dat kan je thuis) en die gegevens ingeven in een door ons aangeleverd bestand.
Ik ken daar niets van!
Natuurlijk is een basiskennis een voordeel. Maar zeker geen vereiste. Voor sommige onderzoeken en soorten is voorkennis niet nodig. Wij bezorgen je alle nodige documentatie en materiaal. Dan kan jij zo aan de slag!

Kandidaat?

Wil je meer weten? Of ben je al klaar om ons te helpen? Laat het ons dan weten via een mail naar dirk.ottenburghs@skynet.be
Dan nemen wij zo snel mogelijk contact met jou op en bekijken we samen wat jij wil en kan doen en hoe je dit best aanpakt. Wij laten je zeker niet aan je lot over. Je kan steeds terugvallen op ervaren tellers om je te helpen of raad te geven.
Bedoeling is ook om regelmatig met alle tellers eens samen te komen en via onze blog en facebookpagina houden we iedereen ook op de hoogte van leuke vondsten, uitgevoerde onderzoeken en ander nieuws over dit project.

Twijfel niet en stuur ons vandaag nog een mail!

Elk najaar worden er in een van onze natuurgebieden vogels geringd. Dit gebeurt door een erkend ringer die hiervoor de nodige opleiding en vergunningen kreeg. Interessant, omdat we op deze manier weten wat er over en door deze gebieden passeert. Dit levert vaak leuke verrassingen op.
Elke vogel die de ringer door zijn handen laat gaan krijgt een wetenschappelijke ring mee. Maar daarnaast worden een aantal gegevens genoteerd zoals soort, leeftijd, geslacht, gewicht, vleugellengte, vetscore en zo meer. Al deze gegevens worden bewaard in een enorme database die wordt beheerd door het Koninklijke Belgische Instituut voor Natuurwetenschappen in Brussel. Een enorme bron aan informatie die heel vaak door wetenschappers wordt geraadpleegd om onderzoek te doen.
Wil je meer weten over het Belgische ringwerk? Kijk dan eens op hun website.
Dit jaar werden er in Wellen 4.137 vogels geringd of gecontroleerd. Dit gedurende 356 uur veldwerk. Voornamelijk in de zeer vroege uurtjes. Wie vogels wil ringen mag geen langslaper zijn.

Zwartkop wint weer

Van dit aantal neemt de zwartkop een grote hap uit het geheel. Deze onopvallende maar zeer talrijke soort wordt op bijna elke ringplaats het meest gevangen. Met 1.215 exemplaren was dat ook bij ons het geval. De tweede in de top 5 moet het al doen met minder dan helft. De kleine karekiet pakte zilver met 515 exemplaren.
Voor deze locatie toch geen slecht resultaat omdat er in de ruime omgeving geen rietveld te bespeuren valt. Toch de biotoop die deze soort verkiest.
Op drie vinden we de heggenmus met 394 exemplaren, gevolgd door roodborst (372) en pimpelmees (313). Deze laatste werd vooral in november gevangen. Op dat moment bleek er een kleine golf over ons landje te rollen van deze sympathieke meesjes.

Daar doen we het voor

151, dat is het aantal vogels dat kon gecontroleerd worden omdat ze al een ringetje rond hun poot hadden. Dit zijn de leuke vangsten. Want deze vogel draagt met zijn ring al heel wat info met zich mee.
Zo komen we te weten hoe oud hij minstens is en ook waar hij of zij vandaan komt.
Van die 151 waren er 113 eigen terugvangsten van datzelfde jaar. Sommige vogels blijven ‘plakken’ omdat ze in de buurt genoeg eten en dekking vinden om even bij te tanken. Soms zijn het ook plaatselijke vogels die de ringplek als leefgebied hebben.
Maar er zijn ook eigen terugvangsten van voorbije jaren. zo vingen we een zwartkop die op dezelfde locatie werd geringd in 2020. Die heeft er in zijn korte leven al een trip opzitten naar zijn overwinteringsgebied en besloot om net als in 2020 om nog eens te passeren in Wellen. Is de Grote Beemd zijn jaarlijkse broedgebied of is het een jaarlijkse tussenstop op zijn lange reis naar warmere oorden in de winter? Die vraag blijft open. Tenzij hij ook eens in de handen komt van een ringer in die regio. Boeiende materie dat ringwerk.
We controleerden ook 2 vogels die in 2019 al door ons geringd werden. Een heggenmus en een roodborst. Ook hier blijft die vraag open.

Letland

Maar we weten natuurlijk op die manier wanneer we een ‘buitenlander’ in onze handen hebben. Dat zorgt elke keer weer voor een kleine opstoot van adrenaline. Zo vingen we een bosrietzanger, tuinfluiter en zwartkop uit Nederland. Logisch, want deze vogels passeren normaal gezien op hun tocht naar het zuiden eerst Nederland en dan ons landje als ze in het noorden vertrekken.

Maar toch is het niet altijd de klassieke noord naar zuid story die bij de trek van vogels van toepassing is. Dat bewijzen een bosrietzanger die werd geringd in Tsjechië, een pimpelmees die uit Litouwen komt of een fitis met een Russische ring rond de poot.
Er waren ook twee kleine karekieten met een ‘buitenlands verhaal’. Eentje had een ring gekregen in Polen en den andere in Letland.
Vooral deze laatste was leuk en interessant, omdat het ging om een 1ste jaars vogel. Dat wil zeggen dat hij dit jaar uit het ei is gekropen. Dit in Letland of nog verder naar het noorden. Hij heeft dus in zijn jonge leven al een stevige tocht achter de rug. Maar die tocht stopte niet in Wellen, maar gaat denkelijk nog door tot een rietveld aan een Afrikaanse stroom of waterplas.

Grote

Elk jaar worden er ook zeldzamere soorten geringd. Op zich niet het hoofddoel van al dit veldwerk, maar toch een leuke bonus. Zo weten we op deze manier zeker dat er waterral, snor, siberische tjiftjaf – een ondersoort van onze plaatselijke tjiftjaf -, blauwborst en nachtegaal passeerde in onze Wellense natuurgebieden.

De verrassing van dit jaar was zonder twijfel de vangst van een grote karekiet. Een nieuwe soort voor deze ringplek en eentje die nog nooit in onze natuurgebieden in Wellen werd waargenomen.
Wel niet totaal onverwacht omdat deze soort net als de meeste soorten die hun leven slijten in waterrijke rietgebieden, het de laatste jaren beter doet en in aantal is toegenomen.
Maar het bleef een leuke kers op de stevige ringtaart van dit jaar.

Deze zin stond tijdens mijn schooltijd vaak op mijn rapport. Een standaard quote die mijn leerkrachten snel neerpenden bij de middelmaat van de klas om zo snel mogelijk hun verbeterwerk af te haspelen. Ditzelfde gevoel heb ik bij de op dit moment lopende klimaattop in Glasgow.

Veel blabla

COP26 geeft aan dat het niet de eerste keer is dat al deze wereldleiders en hun gevolg samen zitten rond deze kwestie. Dat is op zich al een zeer verontrustende vaststelling. Een lichtpuntje is dat ze het momenteel blijkbaar er over eens zijn dat er iets aan de hand is met onze planeet. Eindelijk!
Hoog tijd dat we er iets aan doen zou je denken. Jammer maar helaas. Ik ben er zeker van dat er de komende dagen door bijna elk van hen weer grote beloftes gedaan worden. Een opbod van straffe acties en toekomstige resultaten. De eerste reeks heb ik al horen voorbijkomen.
Maar jammer genoeg blijft het meestal met veel blabla en geen boemboem. Om een voormalige Vlaamse politiekster te citeren. ‘We gaan dit en dat doen tegen 2030, 2050, 2060’. Jaartallen die als een wortel die met een stok voor een ezel hangt te bengelen steeds vooruit worden geschoven. Maar de voelbare resultaten blijven uit. Integendeel, het wordt elke jaar, elke maand, elke dag nog erger.

Bossen sparen

De nieuwste wortel die ik zag bengelen was de belofte om tegen 2030 op de ganse aarde de oppervlakte aan bossen niet meer te laten dalen. Dus kan er nog 10 jaar lustig met de hakbijl – lees grote bosvernietigingsmachines – gezwaaid worden. Aan het huidige tempo van kappen gaat er nog heel wat hectares bos tegen de vlakte. Van de ‘longen van onze aarde’ zullen tegen dan nog maar een hoopje longblaasjes over zijn. Als het over bossen vernietigen gaat is er veel boemboem en hoor je er weinig blabla over. De bedrijven die aan deze kappingen veel geld verdienen – op welk manier dan ook – doen wat op mijn rapport stond: gewoon verder.

Negatief

Waarom zo negatief? Moeten we dit overleg al afschieten nog voor het goed begonnen is? Ik vrees van wel. De vorige edities hebben al aangetoond dat het nog steeds niet is doorgedrongen tot al deze harde koppen dat het hoog tijd is om te handelen. Als het al niet te laat is. Ze vertellen elkaar dit trouwens op hun overleg. De vraag is of die boodschap gemeend is en of ze bij de rest binnen komt. Ik denk het niet.
Voor de meesten onder hen weegt het ‘nadeel’ van te handelen nog steeds op tegen de ‘voordelen’ om het probleem aan te pakken. De kostprijs van acties, het ongemak van de rotverwende burger die een deel van zijn pleziertjes moet laten, de lobby van de enorme rij aan ‘benadeelden’ die minder winst gaan maken of zelfs hun bedrijf zien verdwijnen (of gewoon denken dat dit kan gebeuren). Allemaal argumenten om niet tot actie over te gaan. Ook onze eigen Belgische politici trappen in deze val en hebben de ballen niet om het probleem aan te pakken. Ze houden ons een wortel voor en schrijven op ons rapport: doe zo verder, we hebben nog tijd om alles op te lossen. Wat velen onder ons dan ook gewoon doen. Zich niet bewust van de catastrofe die elke dag dichterbij komt.

De hete kastanjes

‘Had ik maar wat beter mijn best gedaan’. Een gedachte die volgens mij velen van ons soms maken als ze terugdenken aan hun schooltijd. Ik hoor daar alvast bij. Toen waren we ons niet bewust van de kans die we toen lieten liggen. Te druk met feesten en te lui – in mijn geval – om grotere uitdagingen aan te gaan. Maar dat is voorbij.
Maar zitten we met ons klimaatverhaal niet in hetzelfde schuitje. Gaan we ons de laksheid en de onwil om knopen door te hakken later niet beklagen? Onze generatie zeker niet. Want als het echt gaat mislopen liggen wij allemaal netjes onder de graszodes of staan we ergens in een urne met een pot chrysanten aan onze voetjes.
Onze kinderen, kleinkinderen en zeker onze achterkleinkinderen zullen de kastanjes uit het vuur mogen halen. Als er tegen dan nog kastanjes zijn. Aan vuur zal er geen gebrek zijn.
Ze zullen ons rapport dan maken en er met een dikke stift op schrijven: zij deden gewoon verder! Jammer.

Wij hopen – en dat menen we echt – dat we binnen een aantal jaar onze woorden moeten inslikken. En dat we dan mogen zeggen, in een positieve zin, doe zo verder!

Zoals er mensen zijn met twee gezichten, zijn er dorpen met twee bermen.  Van een mens met twee gezichten zegt men dat men niet goed weet wat men er aan heeft.  Welnu, als je in Wellen naar de bermen kijkt, dat heb je die indruk ook.

HET EERSTE GEZICHT:  DE EENJARIGE BERM MET STINKERTJES

Het laatste wat je kunt zeggen is dat een berm met kleurrijke stinkertjes niet opvalt. Hij straalt. Als je het dorp indraait, lijkt het wel op  een pride parade. Deze berm is zeer zeldzaam geworden. De reden is gekend:  milieuonvriendelijk.  Vooral oudere mensen vinden deze berm mooi. Dat is ook normaal omdat deze berm stamt uit een tijd van vóór de Club van Rome en het klimaatplan van Rio. 

Deze berm toont het gezicht van Wellen als weinig milieubewuste en als natuuronvriendelijke gemeente. Deze stinkertjes wordt artificieel verwekt. Hun voedsel zit niet in de grond maar in de astronautenvoeding die de plantjes meekrijgen bij de aanplant. Deze berm vraagt veel onderhoud. Hij moet dagelijks water krijgen, opschietend nevenkruid moet gerooid worden. Deze berm is niet wild van Wellen. Bovendien is hij heel vergankelijk. Deze berm is misleidende schoonheid, hij is een zomerse dandy, een flierefluiter, een vat zonder bodem. Eenmaal uitgebloeid, verslenst hij snel. Zijn lot is onverbiddelijk: gedumpt als groenafval op het containerpark. Er blijft een kale, schrale grond achter die dan meestal ingezaaid wordt met gras. Klimaatwaarde nul, biodiversiteit nihil. Er zijn op dit ogenblikken bakken zaden voorhanden voor bijenvriendelijke en overlevende bloemenrijke bermen. Dit gezicht van Wellen zaait verwarring.

HET TWEEDE GEZICHT:  DE WILDE BERM MET KRUIDIGE PLANTEN   

Deze berm is kruidig. Bij oudere of conservatieve mensen krijgt hij wat kritiek. Te veel ‘smodder.’ Het is de berm van “de GRUN”, zullen velen in Wellen zeggen.  Hij is er dank zij het bermbeheersplan van de gemeente. Jawel, beslist en doordacht beleid voor de volgende generaties. Dank zij het goede beheer van de gemeente de laatste jaren evolueren ze naar echte bloemen- en kleurrijke bermen. Er zijn zowel schrale als voedselrijke bermen (die met brandnetel). Door het jaarlijks maaien en afvoeren van het kruid worden de bermen elk jaar voedselarmer en vragen ze dus ook minder en minder onderhoud. Het afgevoerde gras wordt deels verwerkt tot papier.

Deze berm toont het gezicht van een milieubewuste gemeente.  Deze berm provoceert ook een mentaliteitsverandering bij diegenen die het graag wat cleaner willen. Hier toont de gemeente zijn inwoners hoe het zou moeten. Want, het zou goed zijn als vele tuinen en landbouwgebieden er wat wilder en kruidiger zouden uitzien, voor ons klimaat, voor onze biodiversiteit en tegen het afstromend water.   

Deze bermen zijn letterlijk wild van Wellen. Ze zorgen ervoor dat bijen- en insectenpopulaties kunnen doorleven. Deze bermen bieden in de winter ook voedsel en dekking voor vele vogels die in de omliggende gebieden nauwelijks nog dekking of winterkruiden meer vinden.  Deze berm moet het ware gezicht van Wellen zijn. En, hij stinkt niet, hij is wild en Wellendoend.

EVALUATIE VAN DE 1ste GROTE OVERSTROMING VAN DE EEUW VOOR DE NATUURGEBIEDEN IN WELLEN

We hebben een voorproefje gekregen van wat ons denkelijk nog te wachten staat. Nu de ‘zondvloed’ nog vers in het geheugen staat gegrift, is het een goed moment om een evaluatie te maken van de overstroming van 14 en 15 juli 2021 in onze beemd van Wellen. Een paar dagen er voor was het ook al prijs. Maar de tweede keer bleek toch de meest intensieve. We bekijken alles even per stroombekken.

De Herk

• In Berlingen waren er geen melding van overstroming.
• In Herten trad het wachtbekken in werking (achter ANL).  Dat zorgde ervoor dat Wellen centrum net niet overstroomde. In de Dorpsstraat scheelde het maar enkele centimeters. De petanquebaan en de wandelweg achter het gemeentehuis liepen wel onder.
• Achteraf was het niet duidelijk of het wachtbekken van Herten nog een grotere opvangcapaciteit had om een eventuele overstroming in Wellen centrum te vermijden. De VMM onderzoekt dit.
• In de Broekbeemd stroomde de Herk niet in de beemd. Het water kolkte aan Wellenmolen. In het natuurgebied stuwde het regenwater via de Vloedgracht en Broekbeemdgracht wel op vóór Wellen dorp (ter hoogte van het parkje aan het gemeenteplein) en zette delen van de Broekbeemd nabij de dorpskern onder water. Ook daar liep het water net niet over de duiker. Dat regenwater is een zegen voor de functie van de Broekbeemd als klimaatbuffer. Het veen heeft als een spons alles ondertussen opgezogen en zal later zijn afkoelende werking beter kunnen vervullen. Dijken bouwen – om ook hier een bufferbekken van te maken – rond dit natuurgebied zou trouwens zo goed als onmogelijk zijn. De veenlaag leent zich daar niet echt voor.
  De runderen en paarden vonden nog voldoende droge plekken en moesten niet geëvacueerd worden. De paarden zochten het droge op en de runderen schuwden de zompige ruigtes niet. Nieuwe soort op ons lijstje: de goudvis.

In de Grote Beemd treden de gecontroleerd overstromingsgebieden voor de tweede keer in korte tijd – met deze keer duidelijk grotere debieten – in werking.  Na de overstroming werd de geul – in opdracht van VMM – zelfs tijdelijk verdiept.

‘De instroom van een deel van het water uit de Herk in de beemden voorkwam heel wat wateroverlast’

Zowel ten noorden als ten zuiden van de Bodemstraat stroomde het water met kracht over de verlaagde dijksegmenten en zette grote delen van de beemd blank tot tegen de stuwen aan de Bodemstraat en op de grens met Alken. Dit voorkwam dat de Herk in Alken niet overstroomde. De overstromingen bij onze noorderburen in Alken hadden trouwens een andere oorzaak.

Het is afwachten wat voor effect het overstromingswater zal hebben op de flora en fauna van de beemd. Zo stond de waardevolle Papenweide voor de eerste keer voor een langere tijd onder water. Omdat een deel van Wellen nog geen gescheiden riolering heeft is het water dat binnen stroomde in het natuurgebied zeker niet van goede kwaliteit.
De runderen hebben geen probleem gehad. Ze trokken naar de hoger gelegen gronden nabij Graetmolen die niet onder water liepen.
De Graeterbeemd aan de ander oever bleef relatief droog. Het was er alleen nat door het regenwater en de saturatie van de grond. De grazende schapen kwamen dan ook nooit in de problemen.

De Kleine Herk (Vrolingen – Alken)

• In Vrolingen waren de wachtbekkens vóór Wellen dorp volgelopen en hebben zo eventuele wateroverlast voorkomen.
• Aan de Bodemstraat kon de duiker het hoge water niet verwerken.  De kleine Herk leek plots een grote Herk.  Er ontstond een soort van nevenloop langs de Bodemstraat richting middelsloot. De Bodemstraat liep op die plaats onder water.

In Alken, nabij de sporthal, trad de Kleine Herk – ondanks het overlopen aan de duiker aan de Bodemstraat – buiten haar oevers en zorgde daar onverwacht toch voor wateroverlast.

‘Een breuk in de dijk van de Herk was mogelijk de oorzaak van de wateroverlast in Alken’

Een van de hoofdredenen zou kunnen zijn dat vlak voor de betonnen brug richting manege de dijk van de Herk het had begeven. Het water zocht via een maisakker zijn weg naar de Kleine Herk die zo veel te veel water kreeg te verwerken. Het water van de Herk stuwde ook nog eens terug en zette de sportvelden onder water.
Op de Kleine Herk een extra wachtbekken voorzien zou misschien een oplossing zijn? Dit nader bekijken lijkt ons een goede optie.

De Winterbeek:

• Op de Winterbeek vulde het wachtbekken zich achter de begraafplaats aan de Zonneveldweg en zorgde zo dat er verderop geen wateroverlast kwam.

De Spaasbeek (Ulbeek)

• Op de Spaasbeek traden de verschillende wachtbekkens achter de Bottelarij en aan Tervoortstraat in werking en vermeden dat er stroomafwaarts van de bekkens wateroverlast ontstond. Dit was in het verleden ooit anders. Dus de wachtbekken hebben hun functie prima vervuld.

• De duiker onder de Herenstraat bleek opnieuw een ‘bottleneck’ en zette de straat onder water alsook delen van het Klein Uylenbroek. Op zich is een overstroming in het Klein Uylenbroek niet erg, maar natuurlijk wel voor de aanliggende huizen.

‘Het probleem aan de Herenstraat kan met een kleine ingreep opgelost worden’

• In ons biodiversiteitsproject Uylenbroek hadden we aan de gemeente gevraagd om de duiker van de Spaasbeek onder de Herenstraat weg te nemen. De gemeente ging niet in op ons voorstel. Waarschijnlijk gaat de gemeente die vraag terug op tafel krijgen. Het is een zeer kleine ingreep die gemakkelijk door de gemeente zelf zou kunnen uitgevoerd worden. De dienst Waterbeheer van de provincie is bevoegd.   

Op overige plaatsen buiten de valleien was er verspreid overlast door de lokale omstandigheden:

Akkers en tuinen en wegen geraakten gesatureerd door het water. De afvoerbeken en rioleringen kregen het water niet meer verwerkt. Lokaal was er wateroverlast op de meest kwetsbare plaatsen: ondergrondse garages en ondichte kelders liepen vol.  Onrechtstreeks zorgde het stijgend grondwater er voor dat kelders – die niet waterdicht waren – voor natte voeten. Het is opvallend hoeveel het er waren.  Als bijkomstigheid blijken de muggen te profiteren van het water dat overal blijft staan. Er zijn er miljoenen.

De conclusies zijn: 

• De wachtbekkeninfrastructuur heeft gewerkt en zo Wellen dorp behoed van erger. Maar het was op het randje.
• Toch moet de vraag beantwoord worden of het wachtbekken van Herten nog capaciteit heeft ?
• Het knelpunt op de Herenstraat met de Spaasbeek kan – met een beperkte ingreep – snel opgelost worden. (Provincie is bevoegd, de gemeente moet echt aandringen). Het is daar kwestie van even door te duwen.   
• De overstroming van de Kleine Herk moet bestudeerd worden door de instanties. Er is een Bottleneck aan de Bodemstraat die kan opgelost worden maar dat gaat voor problemen blijven zorgen in Alken. De Kleine Herk krijgt veel water van het verharde centrum van Wellen.

‘Een beter waterbeheer is een taak voor iedereen’

Tenslotte moet alles in het werk gesteld worden om overal waterafvoer te temperen en infiltratie te bevorderen. Dat is een taak voor iedereen. Hier moet de knop terug gedraaid worden door duizenden gespreide maatregelen bij besturen en particulieren op te leggen zoals: onthardingen, waterdoorlatende bestrating, wegnemen van duikers, aanplant van hagen en aanleg van grasstroken in landbouwgebieden, bufferstroken rond de beken, verhardingsvrije (voor)tuinen, (grotere) regenwaterputten, maximale infiltratie van water in de hoger gelegen gebieden, enz. Werk aan de winkel.   

Jan Nuijens

Voorzitter ’t Bokje