EXPERIMENTEREN IN DE BROEKBEEMD  

Op plekken waar natuur kwetsbaar is of slecht toegankelijk, worden in de natuurbieden plankenpaden ofwel knuppelpaden aangelegd.  In Wellen werd in 1991 het – intussen verdwenen – eerste knuppelpad aangelegd in de Broekbeemd.  Het werd ingewijd door deputé wijlen Steve Stevaert en door toenmalig burgemeester Francis Bosmans.  Het was toen een primeur voor Limburg.  Intussen liggen ze overal.  ’t Bokje heeft dus ervaring met dergelijke paden.  Plankenpad of knuppelpad:  de begrippen worden dikwijls door elkaar gebruikt maar er is wel degelkijk een verschil !!  

EEN PLANKENPAD  

Een plankenpad is een pad gemaakt van planken. Die planken kunnen glad of ruw geschaafd zijn. De planken  worden bevestigd op een onderconstructie van hout of kunststof zodat het pad als een soort van vlonder over het natuurgebied zweeft. Ze worden meestal aangelegd in moeraszones of permanent natte gebieden met water. Als je van de plank valt, heb je natte voeten.  Bekende plankenpaden zijn die van het Vinne in Zoutleeuw en die van de Hoge Venen.  Een plankenpaden is intussen een veelvoorkomende infrastructuur in vele natuurreservaten. 

In de Broekbeemd werd in 2006 een plankenpad gebouwd nabij de Wellenmolen. Het zweeft over een brongebied.    

Een nadeel van plankenpaden is dat ze glad worden bij nat weer en daardoor onveilig.  Om die reden worden ze meestal overspannen met kippengaas of zoiets.  Er zijn intussen zelfs antislipplanken in de handel.    

Het hout van het de plankenpaden is niet het eeuwige leven beschoren. Ze verslijten en ze moeten vervangen worden. Hun levensduur is ongeveer 20 jaar, afhankelijk van het gebruikte materiaal. (hardhout of zachthout).  Ons plankenpad uit 2006 is nu aan vervanging toe.   

Om de levensduur te verlengen worden plankenpaden meer en meer gebouwd uit gerecycleerd plastic.  Dit is zeker aan te bevelen voor de onderbouw. Zo’n kunststofconstructie gaat vele decennia langer mee dan een houten en kan bovendien gerecycleerd worden na gebruik. Voor de zichtbare planken wordt meestal nog hout gebruikt omdat kunststofplanken (voorlopig nog) een te negatieve connotatie hebben. Ze trekken ook gemakkelijker krom bij hitte.  Die kunststofbeplanking zouden ook kunnen geleverd worden met een antisliblaag.     

EEN KNUPPELPAD  

Een knuppelpad is een pad gemaakt van knuppels.  Een knuppel is een min of meer rechte tak van een boom.    

Knuppelpaden zijn eerder aangewezen op drassige zompige grond. Ze worden rechtstreeks op de drassige strook gelegd. De drukkracht wordt verdeeld over de knuppel waardoor je niet wegzakt.  In de Broekbeemd is de ondergrond venig en extreem drassig.  We experimenteren daar al sinds het begin van het natuurbeheer met de aanleg van knuppelpaden.  We bouwen het knuppelpad met materieel dat afkomstig is van de Broekbeemd.  Het aanleggen van knuppelpaden kan alleen uitgevoerd worden als de ondergrond voldoende droog is zodat we met de tractor aan de werf van het knuppelpad geraken.  Zo hebben we het laatste half jaar geen knuppelpad kunnen aanleggen omdat het veel te nat was in de Broekbeemd.  Dank zij de droogte in maart/ april 2025 hebben we een bestaand knuppelpad kunnen afwerken en verlengen. Ik licht even toe hoe we tewerk gaan.  

Onderlaag:  hooi 

Als onderlaag leggen we hooi dat afkomstig is uit de beemd. Meestal hebben we hooi te veel.  Zo’n overjarige baal rollen we uit als onderlaag van de knuppels. Dit geeft nadien nog meer draagvlak aan de knuppels. Ze zakken individueel minder weg.  

Middenlaag: knuppels  

Dat knuppelhout verzamelen we door het jaar heen uit de beheerswerken.  We selecteren recht takhout dat een doormeter heeft rond de 10/15 cm.  We hebben geleerd dat dikker takhout nadien meer onderhoud (kostbare pulp) vraagt.  Op dunner takhout verspreid zich de houtpulp ook egaler en efficiënter.  Dunner takhout dan 10 cm blijft goed om de spleten te vullen tussen de knuppels,  waardoor  we eveneens minder pulp nodig hebben.  We zagen de knuppels voordien af – of bij het leggen – tot de knuppels van 1 m.  Dikkere en langere rechte knuppels tot 20 cm selecteren  we ook. We leggen ze als een soort kantopsluiting van het knuppelpad.    

Bovenlaag: hakselhout  

Knuppels zijn rechtstreeks niet aangenaam om te lopen.  Dus wordt hakselhout verspreid over de knuppels.  Deze houtpulp moet uit het gebied komen. Houtpulp  afkomstig van takhout van tuinen gebruiken we liever niet. Je weet nooit of uit de pulp iets invasiefs ontwaakt. De houtpulp die we gebruiken is eveneens een restant van de natuurbeheerswerken.  Vroeger was de houtpulp gratis. Nu wordt het resttakhout vermalen en verkocht als  grondstof voor bio-verbrandingsinstallties.  Ook wij moeten tegenwoordig het hakselhout kopen.  Zo heeft ‘t Bokje recent een voorraad aangekocht en gestockeerd uit de laatste kappingen in de Grote Beemd.  

Vervolgens wordt de houtpulp verdeeld over de knuppels. Zo ontstaat een goed en aangenaam betreedbaar pad door het drassige gebied.   

De knuppels houden vrij lang stand onder de natte condities. Ze worden samen met het hooi één met het veen.  De houtpulp vergaat wel maar als de knuppels goed gelegd zijn is een nieuw laagje pulp snel aangebracht.  

VOOR OF TEGEN – OF BETER WAAR –  PLANKENPAD OF KNUPPELPAD 

Plankenpaden zijn aangewezen in gebieden met een permanent waterstand.  Het is een constructie die door deskundigen moet gebouwd worden en daardoor duur is (200 € /lm).  De levensduur is afhankelijk van de constructie. In de eerste jaren vragen ze weinig onderhoud maar vervolgens takelen ze langzaam af en vergaan.  Uit ervaring denken we dat de levensduur van een plankenpad 20 jaar is.  Dat betekent dat het plankenpaden in Broekbeemd aan vervanging toe is. Voor de bouw kan minder beroep gedaan op vrijwilligers.  De levensduur kan verlengd worden door gebruik van kunststof.    

Een knuppelpad is eerder aangewezen in vochtige, drassige gebieden.  Het materiaal waarmee het knuppelpad aangelegd is goedkoop omdat de knuppel een restproduct is van het natuurbeheer: takhout.  De constructie is relatief eenvoudig. Het is een constructie die in eigen regie door de natuurbeheerder of door vrijwilligers kan aangelegd worden.   Opgepast, onze ervaring toont dat aan die opbouw toch wat aandacht vergt om nadien het onderhoud te verminderen.  Elk jaar – of om de twee jaar –  moet een nieuwe toplaag van houtpulp uitgereden worden om het pad comfortabel te houden. Dat gaat snel.  Maar daardoor kan het pad vele tientallen, zelfs honderden jaren dienst doen.   

De weg was 800 meter lang en werd aangelegd door een Veengebied, zoals de Broekbeemd. Jaarringenonderzoek toont precies aan dat de weg werd aangelegd in het jaar 2549 v.Chr.   Dit is absoluut hét bewijs dat knuppelpaden duurzaam zijn.    

Onze paden in de Broekbeemd zouden er dan in 4.574 n. Chr zo uitzien.  

 Opgraving ‘Veenweg van Nieuw-Dordrecht’ aangelegd in v Chr. 2574 (zie Wikipedia). 

Jan Nuijens  

Wellen,  15 april 2025