We gaan terug in de tijd. En niet zo maar een korte periode, ruim 10.000 jaar. Dat is toch al eventjes geleden. Maar toch ligt daar de basis van onze natuur in Wellen.

Begrazing met rosse beestjes

Eigenlijk was er op dat moment ook al begrazing in de beemden. Wel niet de ruige Schotten of de iets minder woeste Galloways, maar wel soorten als de wolharige neushoorn, muskusossen en mammoeten. Het verschil had je misschien niet gemerkt. Die mammoeten hadden net als onze huidige grazers een lange, rosse pels en twee vervaarlijk uitziende steekdingen aan hun kop. Nu zijn het horens, toen waren het slagtanden.
De omgeving was wel iets anders dan nu. Vlak na de ijstijd had de, ondertussen terugtrekkende, ijsmassa het landschap en het reliëf een stevige herschikking gegeven. Hier in Wellen lieten ze een mooie vallei achter door een hoger gelegen oppervlak te maken waartegen de toenmalige rivier werd opgestuwd. De omgeving van ons huidige dorp werd op die plaats gevormd. De basis van de Herkvallei werd gelegd op dat moment doordat de rivier meanderend een kom uitschuurde. Alles stond op dat moment denkelijk het ganse jaar lang onder water. Als de stroming wat trager werd, zakten fijnere kleideeltjes naar de bodem om daar een ondoordringbare laag te vormen. De basis van een natte en later moerassige biotoop met honderden bronnen die de kom bleven vullen met water.

1 millimeter per jaar

Bij hogere waterstanden greep de rivier ver om zich heen. Begroeiing aan de oevers of op ondiepere plaatsen kwam dan ook onder water te staan en stierf af. Als die hogere waterstand langer aanhield, we spreken dan over periodes van tientallen, soms zelfs honderden jaren, dan kregen deze plantendelen de kans niet om te ontbinden. Op deze laag groeiden dan weer andere planten, die op hun beurt weer onder water kwamen te staan. Dit proces noemen we veenvorming. Dat heeft zich eeuwen voltrokken in deze vallei.
Hoe lang is dat al het geval? Een voorzichtige schatting van de specialisten brengt ons op minstens 6.000 jaar. Via een simpele rekenoefening komen we op dit antwoord. Veenvorming is een traag proces. De veen-experts spreken van 1 millimeter per jaar. Bij boringen in de Broekbeemd, waar we de veenlaag gevonden hebben, werden lagen met een dikte van ongeveer 6 meter gevonden. Aan het tempo dat we net aangaven, is die veenvorming dus ongeveer 6.000 jaar geleden begonnen.
De kans dat er in die onderste lagen nog sporen te vinden zijn van onze heel verre voorouders is dan ook niet onbestaande. Toch geweldig als je er begint over na te denken.

Gevonden

Zelf was ik bijna mijn hele leven gefascineerd over alles wat met die oertijden te maken had. Geschiedenis in het algemeen trouwens. Zo heb ik heel wat tijd door gebracht met het afzoeken van akkers naar sporen van die vroegste bewoners van de Herkvallei en omgeving. Soms ploegde ik met opzet een aantal centimeters dieper om zo de kans dat er weer iets leuks naar boven kwam te vergroten. En met succes.
Ik kon in mijn leven een mooie verzameling voorhistorische gebruiksvoorwerpen bij elkaar zoeken. Een waardevolle verzameling die ik dan ook, vlak voor ik hier vertrok, aan het Gallo-Romeinse museum schonk. Zij bewaren ze voor het nageslacht in hun goed gedocumenteerde collectie. Toen de huidige ‘Bokjes-leden’ via mail de vraag stelden of zij ons iets meer konden vertellen hierover, kregen ze binnen een paar dagen al een leuke reactie van Igor Van den Vonder, coördinator van het collectiebeheer van het Gallo-Romeinse museum in Tongeren. Wat een eer!
Hij stuurde hen niet enkel alle info over mijn collectie, maar was ook bereidt om hen een aantal foto’s te bezorgen van mijn vondsten. De herinneringen aan mooie tijden kwamen terug boven.

Vliegenstront

Een van de mooie dingen die ik na mijn korte leven kon achterlaten. Toch een geruststelling.
Want het leven is zo al snel voorbij. Zelf zat ik, met mijn 60 jaar, stevig onder het gemiddelde. Tegenwoordig zijn de eeuwelingen al lang geen uitzondering meer. Maar toch is een mensenleven niet meer dan een stevig vliegenstrontje. Rare uitspraak? Ik denk het niet.
Laten we eens heel ver terug gaan en de geschiedenis van onze aarde even op een tijdslijn zetten. Onze kloot waarop wij rondlopen zou volgens de wetenschap pakweg 4,5 miljard jaar oud zijn. Dan neem ik de lage kant van de schatting. Wij mensen lopen op die bol nu ongeveer 300.000 jaar rond. Als we het bestaan van onze aarde als één dag zouden zien, 24 uur dus. Dan zijn wij pas verschenen in de laatste minuut van die dag. Bekijken we een mensenleven in dit geheel dan wordt het nog wat meer confronterend. Want, stel dat we 100 jaar nemen dat jij hier rondloopt, komt dit overeen met 1/50^ste van een seconde.
Dan weet je dat onze aarde het al immens lang doet zonder ‘hulp’ van de mens en dat onze impact als individu echt verwaarloosbaar is. in tijd dan toch, want op die minuut hebben we al stevig de boel naar de kloten proberen te helpen. Maar dat is een ander verhaal.
Als je bij die flits van 1/50ste van een seconde even stilstaat, dan is het enorm grappig om te bedenken dat ‘wij mensen’ denken dat wij die hele aardbol onder controle hebben of moeten houden. Het grootste misverstand. Opgelet, wij hebben wel effect op alles wat er gebeurt, leeft of nog gaat leven op de aarde – ik vertik het om ze ‘onze’ aarde te noemen. Maar dit komt enkel omdat we met zo veel zijn en zo een grote impact hebben. Maar controle? Vergeet het!
Om terug te komen op mijn vliegenstrontje. Eigenlijk zijn wij als een bromvlieg die onze huiskamer binnen vliegt. Ze is er maar een minuutje, maar ze denkt dat ze op die tijd eventjes alles gaat regelen, moest ze redeneren zoals veel mensen. Tussendoor zet ze zich even tegen het raam om daar in 1/50^ste van een seconde een zwart strontje achter te laten. Dat is onze bijdrage aan dit immense systeem.
Moeten we ons dan niets aantrekken van ons verblijf op aarde? Zeker wel, ik stel voor dat jij, net als ik probeerde, op een of andere manier ons vliegenstrontje zo goed mogelijk achter te laten. Elk strontje telt, zou ik zeggen.