“Zo weinig water hebben we nog nooit gehad” zeg ik tegen de wandelaars die ik tegenkom in de Grote Beemd. Met grote ogen en vol ongeloof kijken ze mij aan. Want zij hadden mij net verteld hoe ‘vettig’ het momenteel is in hun favoriete wandelgebied.

Grondwater

Inderdaad, het is niet makkelijk om op dit moment de stelling dat het in onze natuurgebieden veel te ‘droog’ is te verkondigen. En toch is het zo. Tijdens de winterperiode moeten de beemden blank staan. Het grondwater moet als het ware een stuk boven de bodem staan. Maar het is die waterlaag die er zo slecht aan toe is. Het water wat we nu zien en dat hier en daar toch blijft staan komt van boven, regenwater. Dat het grondwater laag staat kan je perfect zien aan foto’s van nu en van pakweg 10 jaar geleden.

Het verschil is duidelijk. Het water wat nu in de poel staat is het gevolg van een paar dagen regen. De bodem van het perceel waar de poel ligt is helemaal niet nat. Je kan er met gewone wandelschoenen door lopen. Iets wat in 2010 je zonder twijfel natte voeten had opgeleverd.

Cirkel

Water volgt een bepaalde weg, een cirkel als het ware. Laten we starten vanuit de lucht. Water dat verdampt vormt wolken en die valt in regen terug op het land. Daar sijpelt dat water in de bodem en vormt daar de grondwaterlaag. Als die laag vol zit wordt het overtollige water via beekjes, sloten en stromen afgevoerd om uiteindelijk in de zee terecht te komen. Een – misschien – wat simpele uitleg hoe het systeem werkt.

In de winter moeten de beemden blank staan

Maar door de jaren heen hebben wij deze cirkel meermaals doorbroken. Zo moesten gronden droger worden gemaakt om ze te kunnen bewerken. Hiervoor werd het water afgevoerd via drainage. Het kreeg niet meer de kans om in te sijpelen. Een enorme oppervlakte van Vlaanderen is verhard – en elke dag steeds meer – wat ook weer zorgt dat water wegvloeit in de plaats van in te sijpelen.
Uit angst voor overstromingen moest het water sneller afgevoerd worden. Daarom werden van – uit nature – kronkelende waterlopen recht getrokken en elk jaar dieper en dieper gemaakt. Een immense flater die we nu cash betalen. Ook in onze beemden kan je deze stommiteit van weleer zien.
Daarbij kwam dan nog eens dat wij water opgebruiken aan een razend tempo. Voor de landbouw, industrie en in onze huishoudens loopt het water nu netjes door de kraan. Maar de laatste jaren komen we tot het besef dat dit niet zo vanzelfsprekend is. “Misschien raakt die voorraad ooit wel op?” hoor je hier en daar sommige instanties voorzichtig zeggen.

Onderstaande kaart toont aan dat het erg gesteld is met ons grondwater:

Dramatisch

Ondertussen is het voor een aantal instanties duidelijk geworden dat we verkeerd bezig zijn. Water is levensbelangrijk. Niet alleen zijn we onze natuurgebieden aan het kapotmaken door ze te laten uitdrogen. Maar op termijn staan we voor een immens drama. Een probleem dat we deze keer niet met een vaccin gaan kunnen oplossen.

We moeten dringend onze manier van water ‘misbruiken’ aanpassen. Meer bufferen zodat de grondwatertafel weer liters kan opslurpen, beken en stromen ruimte geven en ze opnieuw door het landschap laten meanderen.
Maar vooral zuiniger omspringen met water. Productieprocessen die veel water verbruiken moeten we weren of zodanig aanpassen dat dit water hergebruikt wordt of – nog beter – minder verbruik geeft.
Landbouwgewassen die veel water nodig hebben schrappen van de lijst. Landbouwmethodes met veel verbruik afraden of zelfs verbieden. Ook zelf kunnen we ons steentje – druppel in dit geval – bijdragen door binnen ons gezin water te behandelen als een kostbaar goed.

Op die manier kunnen we misschien het tij keren. Dan kan ik – tijdens een babbeltje in de Grote Beemd – tegen de wandelaars die mij zeggen: “het is wel nat in de beemd”, bevestigend knikken. Terwijl ik achter hen de beemd zie zoals ze moet zijn in de winter. Nat, kleddernat!